Lograr que os veterinarios conciencien aos propietarios de cans da gravidade da infección por leismaniose e da necesidade de medidas preventivas para protexer, tanto ás mascotas, como á saúde pública, “é unha pedra angular no manexo desta doenza parasitaria transmitida po vectores”. Así o conclúe o artigo “Evolución en 20 anos da infección por Leishmania infantum en cans de Valdeorras (Galicia, noroeste de España): implicacións de factores climáticos e medidas preventivas”, publicado recentemente na revista científica internacional Olmeda et al. Parasites & Vectors (2024) e considerado un dos estudos máis longos sobre leishmaniose canina en España.
Este traballo científico está asinado, entre outros autores por Adolfo García e Francisco Herrero (Veterinarios del Sil de O Barco), que foron tamén coordinadores do contido do artigo, e nel tamén participan investigadores da Facultade de Veterinaria da Universidade Complutense de Madrid e da Facultade de Veterinaria da Universidade de León.
A leismaniose canina (LCan) é unha enfermidade causada en España polo protozoo Leishmania infantum, sendo os cans o principal reservorio deste parasito, cuxo principal modo de transmisión en Europa son as picadas dunha femia infectada de flebótomos (Phlebotomus perniciosus e P. ariasi).
“Tradicionalmente, a distribución xeográfica dos flebótomos estimouse entre as latitudes 50° norte e 40° sur. Con todo, como predixeron algúns autores, a distribución expandiuse máis aló destas latitudes. Neste contexto, o noroeste de España considerábase tradicionalmente unha rexión libre de leismaniose, presumiblemente porque o seu clima frío e chuvioso limita a presenza de flebótomos. Con todo, a principios dos anos 90 notificáronse en Galicia dous casos de leismaniose canina aparentemente autóctona. Ademais, un estudo de seroprevalencia realizado a principios dos anos 2000 en Valdeorras (no que tamén participaba Veterinarios del Sil) cambiou a percepción da enfermidade nesta zona, considerándose a partir de entón hiperendémica para a infección por L. infantum. A prevalencia da infección por L. infantum notificada en Galicia oscila entre o 2,5% e o 7,5% , mentres que en Ourense atopouse que é maior, do 7,5% ao 35,6% dependendo dos estudos e a súa metodoloxía. Ourense presenta un clima supramediterráneo particular, que a distingue doutras rexións próximas do norte de España pertencentes á zona bioclimática tépeda, onde a prevalencia da infección por L. infantum é menor”, indican os autores ao principio do artigo.
Os resultados obtidos nesta investigación confirman que “Valdeorras é unha zona de alto risco para a infección por L. infantum. Aínda que as condicións climáticas son fundamentais na ecoloxía do vector, non foron tan relevantes na transmisión de L. infantum como o uso de ectoparasiticidas e vacinas fronte á infección por L. infantum. Os médicos clínicos deben coñecer a infección por L. infantum, o seu etiopatoxenia e as estratexias para controlar a enfermidade”, tal e como conclúen os autores do artigo, cuxo obxectivo era avaliar a evolución na detección de novos casos de infección por L. infantum en Valdeorras durante un período de 20 anos e como diferentes variables climáticas e medidas preventivas poden afectala.
No decurso do estudo realizábanse probas de anticorpos de inmunofluorescencia indirecta (IFAT) en mostras de soro recollidas de cans que acudiron á clínica veterinaria Servizos Veterinarios del Sil, no Barco, entre maio de 2003 e abril de 2023 para detectar a exposición a L. infantum. A porcentaxe de novos casos de infección por L. infantum calculouse desde maio dun ano ata abril do ano seguinte. Rexistráronse as condicións climáticas da rexión, as vendas globais de ectoparasiticidas e o número de vacinas fronte a L. infantum administradas na clínica veterinaria de 2003 a 2022. Realizáronse análises estatísticas para determinar as asociacións entre estes factores e a porcentaxe de novos casos desta infección. En total avaliáronse 2.909 cans e realizáronse 3.785 probas IFAT entre maio de 2003 e abril de 2023.
Como resultado diso, a investigación determina que “porcentaxe media de novos casos seropositivos durante o período de 20 anos estudado foi de 21,65 ± 10,8%, cun descenso desde o principio ata o final do período estudado. A porcentaxe foi significativamente maior entre maio de 2003 e abril de 2008 en comparación cos outros períodos (maio do 2008 a abril de 2013, maio do 2013 a abril de 2018 e maio do 2018 a abril de 2023). Houbo unha correlación positiva entre a porcentaxe de novos casos de infección por L. infantum e a humidade relativa máxima no inverno. Pola contra, observouse unha correlación negativa entre a porcentaxe de casos novos e as vendas de ectoparasiticidas e a vacinación fronte a L. infantum“.
Veterinarios de Sil, coordinadores do contido e coautores do artigo
Os responsables de Servicios Veterinarios del Sil, a primeira clínica veterinaria en abrirse na comarca, Adolfo García e Francisco Herrera son coordinadores do contido deste artigo científico e coautores do mesmo.
Adolfo Ricardo García Emilió é licenciado en Veterinaria pola Universidade de Santiago de Compostela, doutor pola Universidade de León, Diplomado en Cirurxía e Anestesia de pequenos animais e Máster en clínica de pequenos animais pola Universidade Autónoma de Barcelona. Membro da Sociedade Española de Cirurxía Veterinaria (S.E.C.I.V.E.) e colaborador do departamento de Medicina, Cirurxía e Anatomía Veterinaria da Universidade de León.
Francisco Herrero é licenciado en Veterinaria pola Universidade de León Posgrao en Medicina Felina (Xeral Practitioner Certificate in Feline Practice – GpCert).
Fotos: O SIL.
