As alimañas son bichos que comen outros bichos que non se dan defendido deles, poden ser tamén persoas malas, desprezábeis, de baixos sentimentos (diccionario da RAE), actualmente úsase moito a palabra tóxico/a, para salientar a manipulación que unha persoa pode exercer sobre alguén. Por estes dominios transita a nova comedia de Gargallada, estreada no Barco o pasado 1 de novembro, con repetición ao día seguinte, que obtivo o aplauso e os parabéns unánimes do público que encheu a platea nas dúas funcións.
Mara Ordaz, unha vella diva do cinema arxentino, vive na súa mansión xunto co seu home, que tamén foi actor, a guionista e o director cos que tiña traballado en moitos filmes. Uns e outros prodíganse en diálogos enxeñosos, cheos de indirectas, reproches e comentarios ocorrentes, acedos e até ferintes, é a súa maneira de estar e convivir, sen darlle maior importancia. Pasan as horas e os días entre as lembranzas dos tempos gloriosos e a persecución e caza dos bichos que menudean no vello pazo que habitan e que, coma eles, chegou á decrepitude. De pronto unha muller e un home, novos e ben vestidos, preséntanse ante os catro vellos como que están perdidos e precisan chamar por teléfono, realmente trátase de dous axentes inmobiliarios que farán todo o posible por engaiolar a histriónica Mara para que venda a súa morada e recupere a glamurosa vida social que merece unha estrela coma ela. Nesa tirapuxa vai estar o miolo da peza: o engano, a avaricia, a especulación carente de escrúpulos fronte á resistencia das catro vellas glorias do cine, cómplices e amigos (a súa maneira e malia todo), que han facer bo, no desenlace, o dito aquel de que máis sabe o diaño por vello que por diaño.
No teatro, explorar miserias da condición humana en clave de comedia é unha aposta que adoita ter os seus riscos. Que entre os gags que gañan a risa do espectador abrollen diálogos que invitan a reflexionar sobre as cousas que atinxen aos comportamentos, ten maior dificultade, cómprenlle os matices e un plus de esixencia na interpretación, require gañar a atención do público desde o primeiro minuto e facerlle entrar nos diálogos, para que a trama que se irá urdindo sobre o escenario consiga atrapalo.
Gargallada asumiu ese reto e creo que obtivo un resultado notable. Alimañas é unha comedia negra, explora conflitos e baixezas humanas nunha sucesión de diálogos intelixentes e divertidas escenas nas que as interpretacións están á altura. A peza irá crecendo en sucesivas representacións, como acontece no teatro sempre que hai uns alicerces acaídos, e neste caso hainos, e irá gañando en ritmo, superando as dificultades das numerosas transicións que hai que facer entre as escenas, e tamén ha mellorar na complicidade do público, unha vez que os actores comprobaron na estrea que podían conducir aos espectadores cara os adentros e as intencións do argumento.
Alimañas é unha adaptación libre do guión dos arxentinos José Martínez Suárez e Augusto Giustozzi, que o primeiro deles levou ao cine como director en Los muchachos de antes no usaban arsénico (1976) e que logo adaptaría Juan José Campanella en El cuento de las comadrejas (2019). A dirección de César Goldi e Manuel Caramés vai sacar o mellor dun elenco tan entusiasta como experimentado, darlle dinamismo á representación e acadar algo infrecuente no teatro afeccionado: que o nivel actoral resulte equilibrado e solvente no seu conxunto. Aurora Fernández, Xosé Luis Conde, Reyes Limia, Manuel Caramés, Carmen Hernández, Manuel González e Álvaro Baños son os encargados de darlle vida aos personaxes nesta historia divertida e intrigante sobre o ben e o mal que aniñan dentro dos bichos humanos, que nalgunhas circunstancias poden ser tan malignos como a peor das alimañas.
Texto: Gustavo Docampo.
