Galicia está logrando posicionarse entre as rexións máis destacadas en materia de I+D+i. O talento, a transferencia de coñecemento e a especialización en determinados ámbitos lograron exportar a marca I+G+i, é dicir, a ciencia e innovación feita en Galicia. Isto é así, grazas ao potencial de todo o sistema e ás políticas públicas postas en marcha pola Xunta que comezan a dar os seus froitos.
Recoñecemento do talento
Galicia impulsa a I+D+i desde a retención e captación de talento investigador. Aos numerosos programas existentes sumarase en 2026 a primeira convocatoria da recentemente creada Fundación Galtia, dedicada á atracción de talento investigador internacional de alto nivel, na liña doutras institucións hoxe consolidadas como ICREA ou Ikerbasque.
Proba do seu nivel son os diferentes recoñecementos a investigadores. Os máis recentes, a José Luis Mascareñas -científico do CiQUS (Centro Singular de Investigación en Química Biolóxica e Materiais Moleculares da Universidade de Santiago de Compostela), que logrou o Premio Rei Jaime I, un prestixioso galardón polo seu labor sobre o uso de metais para activar reaccións químicas nas células.
A este súmase a distinción de tres científicas galegas co Premio Nacional de Investigación para mozos 2024. Trátase de Cristina Blanco (Universidade da Coruña), que recibiu Premio Nacional de Investigación María Moliner na área de humanidades; de Verónica Bolón (CITIC, Centro de Investigación en Tecnoloxías da Información e as Comunicacións, da Universidade da Coruña), que obtivo o Premio Nacional de Investigación María Andresa Casamayor na área de matemáticas e tecnoloxías da información e as comunicacións, e Beatriz Pelaz (CiTIUS, Centro Singular de Investigación en Tecnoloxías Intelixentes da Universidade de Santiago de Compostela), gañadora do Premio Nacional de Investigación Felisa Martín Bravo na área de ciencias físicas, dos materiais e da terra.
Precisamente, a revista Nature sitúa a Galicia como unha potencia emerxente en investigación, onde destacan as iniciativas de captación e retención de persoal investigador, particularmente o programa Oportunius, que leva máis dunha década enfocado en xerar oportunidades para que persoal investigador beneficiario de bolsas do Consello Europeo de Investigación ERC excelente queira desenvolver a súa carreira en Galicia.
Rede CIGUS de centros de investigación
Os centros de investigación universitarios son outro dos grandes piares da I+G+i. E os máis excelentes aglutínanse nunha entidade impulsada pola Xunta chamada Rede CIGUS. Conformada por dez centros das tres universidades públicas, aglutinan 1.600 investigadores e no últimos catro anos logrou captar máis de 180 M€ en proxectos competitivos. Isto supón un notable retorno económico -por cada euro investido, regresan tres- nunha rede á que a Xunta leva destinados case 68 M€.
Mostra do potencial dos centros e os seus investigadores son os numerosos recoñecementos que cultivan. Entre eles destacan a recente concesión dun proxecto europeo de 11 M€ que permitirá contratar a 40 investigadores posdoutorais ou a distinción María de Maeztu para o IGFAE (Instituto Galego de Física de Altas Enerxías) e o CiMUS (Centro singular de investigación en Medicina Molecular e Enfermidades Crónicas), ambos da Universidade de Santiago de Compostela.
Referente na cuántica
Un dos campos nos que Galicia destaca é no das tecnoloxías profundas, especialmente na cuántica. A través do CESGA (Centro de Supercomputación de Galicia), a comunidade está a converterse nun referente a nivel europeo e internacional neste campo. É, por tanto, unha das grandes apostas do Executivo autonómico e isto reflíctese na ampliación das súas instalacións, infraestruturas e capacidades: cun investimento de 56M€, incorporará o supercomputador Finisterrae IV, un sistema de almacenamento e un computador cuántico. Este edificio dará apoio á actual sede do CESGA, a que alberga o coñecido computador cuántico QMIO.
O CESGA non deixa de lograr fitos para a I+D+i galega. O máis recente é que formará parte do primeiro Centro Europeo de Excelencia Cuántica concedido pola Comisión Europea no que participarán 11 socios de cinco países. A isto súmase a posta en funcionamento o pasado outubro da liña de comunicación cuántica máis longa de España que une Santiago e Vigo. Con 120 km, é tamén una das maiores de toda Europa e isto permite a protección de infraestruturas críticas, como comunicacións gobernamentais ou controis de tráfico aéreos.
Sede dunha das fábricas europeas de IA
Un dos grandes fitos logrados nos últimos meses, tamén a través do CESGA, é a concesión dunha das 19 fábricas europeas de intelixencia artificial cun orzamento de 82 M€. Esta fábrica, denominada 1HealthAI é deseñada xunto ao CSIC, acelerará a investigación e a innovación no ámbito da saúde humana, ambiental e animal. España é un dos poucos países que logrou dúas factorías (a outra está no Barcelona Supercomputing Center) e, no caso da galega, é a terceira con mellor puntuación de toda Europa.
Galicia logra captar 65 M€ para o seu sistema de investigación e innovación (41 de fondos europeos e 24 estatais) que completará con 17M€ de fondos propios. A factoría estará centrada no ámbito da saúde e contará cun novo supercomputador específico para intelixencia artificial e unha plataforma de supercomputación avanzada optimizada para IA experimental, prestando servizos de apoio integral a empresas e centros de investigación de forma gratuíta.
Impulso ás políticas públicas
Todo o anterior susténtase sobre políticas públicas postas. De feito, Galicia volveu a incrementar o gasto en I+D ata alcanzar a cifra récord de 1.058M€ en 2024. Segundo o último informe do Instituto Nacional de Estatística, Galicia aumenta un 3% máis que o conxunto do Estado. No que respecta á innovación, Galicia tamén logrou escalar nove posicións na clasificación das rexións europeas máis innovadoras, sendo a segunda comunicade de España que máis evoluciona e sitúase entre as 25 rexións de Europa con mellor comportamento, segundo un informe Rexional Innovation Scoreboard 2025 da Comisión Europea.
Para lograr estes éxitos, Galicia conta co Plan galego de investigación e innovación 2025-2027, cunha investimento récord de 1.310 M€ e que establece como prioridades o talento e a transferencia de coñecemento, así como a especialización e a extensión e a innovación aos servizos locais. Para apoiar e o gran momento que está a vivir a I+D+i, xa se está elaborando a futura Lei de ciencia e innovación, que estará en vigor en 2027, así como a creación dun Consello asesor en investigación e innovación de Galicia.
Ademais, o Goberno galego tamén impulsa proxectos no marco da Compra Pública de Innovación, onde é líder, logrando captar na última convocatoria o 40% dos proxectos concedidos en toda España, o que supón obter financiamento extraordinario por valor de máis de 42 M€.