O Hospital Universitario de Ourense súmase á conmemoración do Día Mundial do Ril, que se celebra mañá, cun acto de sensibilización, dirixido a visibilizar a enfermidade renal crónica, e a destacar a importancia das conexións clínicas, tecnolóxicas e profesionais para o seu diagnóstico precoz e seguimento.
“Conexións (In)visibles” e unha iniciativa inmersiva con gafas de realidade virtual, que permiten achegar á cidadanía o impacto da enfermidade renal crónica (ERC), e o día a día das persoas que padecen esta enfermidade silente, que pode pasar desapercibida durante anos, ata fases avanzadas. Entre o 12 e o 13% da poboación padece enfermidade renal crónica, é dicir 1 de cada 7 adultos.
Só durante o ano 2024 o Servizo de Nefroloxía do Hospital Universitario de Ourense atendeu a 724 pacientes con enfermidade renal crónica avanzada, unha cifra que evidencia o impacto desta patoloxía na poboación da área sanitaria.
Conexións inVisibles permite visualizar de forma didáctica a interconexión entre o ril, o corazón e o metabolismo, así como comprender mellor os factores de risco e a importancia da prevención. Nesta liña, o Servizo de Nefroloxía do Hospital Universitario de Ourense subliña a necesidade de abordar a enfermidade renal desde unha perspectiva integral e coordinada, con Atención Primaria e outras especialidades médicas, para mellorar a detección e o seguimentos dos pacientes.
Galión: Conexión clave con Primaria
Un dos piares desta estratexia con Primaria é o programa Galión, unha iniciativa pioneira desenvolvida na Área Sanitaria de Ourense, Verín e Valdeorras que emprega algoritmos e técnicas de minería de datos, aplicados á historia clínica electrónica (IANUS) para identificar pacientes con enfermidade renal crónica ou con alto risco.
Mediante a análise da información clínica dispoñible en IANUS, calcula parámetros para estimar o risco de progresión da enfermidade. Esto permite identificar aos pacientes con ER, ampliar os estudos cando é necesario e facilitar unha derivación precoz ao servizo de Nefroloxía. O programa está xa implantado nos Servizos de Atención Primaria de A Cuña-Mariñamansa (onde se pilotou) Valle Inclán, no Barco de Valdeorras e Verín.
En Valle Inclán a aplicación permitiu identificar a 326 pacientes con enfermidade renal crónica diagnosticada, a 230 persoas con características compatibles coa enfermidade, e a 56 pacientes con risco elevado, nos que é preciso ampliar estudos, para confirmar ou descartar o diagnóstico, e realizar un seguimento máis estreito. favorecendo un diagnóstico máis temperá.
Isto supón un avance importante na práctica clínica diaria, xa que o propio sistema permite orientar aos profesionais na avaliación e seguimento dos pacientes, unha vez identificados, favorecendo unha intervención máis temperá e coordinada, incluso entre aqueles pacientes a seguemento hospitalario, e que acoden pouco ás consultas do Centro de Saúde,
A coordinación con Atención Primaria resulta sempre esencial. Beatriz Veiga, médico de familia en Valle Inclán e responsable da implantación neste centro de saúde, destaca que desde primaria dispoñen ademais doutras ferramentas, como a e-consulta, que “permiten resolver dúbidas clínicas en poucos días e facilitan unha comunicación directa especialistas hospitalarios, o que mellora a continuidade asistencial.
Unidade Cardio-Renal: Consulta multidisciplinar para pacientes complexos
Outra das conexións clave no manexo da enfermidade renal é a colaboración entre especialidades hospitalarias. Neste sentido, o Hospital Universitario de Ourense conta, desde hai xa dous anos, cunha Unidade Cardio-Renal, na que nefrólogos e cardiólogos valoran, de maneira conxunta, a pacientes con enfermidade renal crónica e insuficiencia cardíaca, co obxectivo de optimizar o tratamento, reducir complicacións e ingresos.
Como explica o cardiólogo David García, co-responsable da unidade, xunto con Cristina Pérez Melón, durante 2024, foron atendidos nesta consulta 146 pacientes, a maioría con múltiples comorbilidades e idade avanzada. Preto dun 29 % deles precisaron ingreso hospitalario, sendo a insuficiencia cardíaca descompensada a principal causa de agudización.
Os datos analizados polos profesionais amosan a complexidade e factores de risco asociados a estes pacientes -maioritariamente homes (o 75%) de mais de 70 anos (o 75%)- preto do 90 % presentan antecedentes de hipertensión, case un 80 % teñen obesidade ou sobrepeso, unha proporción similar presenta dislipemia e máis da metade son diabéticos, ademais doutros antecedentes, como enfermidade oncolóxica, presente aproximadamente en un de cada tres. A mortalidade alcanza o 12%.
Para o doutor García, responsable á súa vez da consulta de insuficiencia cardíaca, do servizo de Cardioloxía, a avaliación conxunta, con nefroloxía, permite detectar o antes posible sinais de descompensación, mediante exploración clínica, marcadores analíticos e técnicas de ecografía, que permiten valorar a conxestión pulmonar ou intravascular. “Esto permítenos axustar os tratamentos antes de que o paciente se descompense e evitar ingresos hospitalarios”, sinala.
O importante papel da enfermaría
Neste modelo asistencial, a enfermaría desempeña tamén un papel clave. O enfermeiro das consultas externas de Cardioloxía e da unidade Cardio-Renal, Carlos Losada, destaca a importancia da educación sanitaria, do seguimento continuado e da coordinación cos pacientes, para mellorar a adherencia aos tratamentos e identificar de maneira precoz posibles sinais de alarma.
A prevención é a clave, porque como subliñan todos eles non se trata de sumar fármacos trátase de facer unha vida mais saudable: Exercicio regular, cunha dieta saudable baixa en sal evitando graxas saturadas, control do peso, e por suposto evitar hábitos nocivos como o tabaco ou alcol. Esta educación para a saúde é parte do traballo de Carlos Losada, na liña co que se desenvolve desde os Centros de Saúde.
Nesta liña Beatriz Veiga subliña que “a enfermería de atención primaria é fundamental: fai un seguimento moi personalizado, cunha procura proactiva dos pacientes. Son as responsables directas do seguimento dos pacientes crónicos, da súa tensión arterial, ou as que asumen tamén a educación diabetolóxica”.