A despedida do ano supón para a Asociación Española de Municipios de Montaña dar por finalizado o proxecto de Capital Española das Montañas 2024 que ostentaron catro concellos de Ourense: Chandrexa de Queixa, Manzaneda, Trives e San Xoán de Río. Estas catro localidades de montaña albergaron, nos últimos doces meses, diferentes xornadas que as converteron no altofalante dos pobos de montaña e que, ao mesmo tempo, permitiulles poñer en valor os seus recursos naturais, culturais e ambientais.
A designación destes municipios como Capital Española das Montañas 2024 foi unha formulación nova para que, cunha ‘capitalidade compartida’, o ámbito fóra máis aló do municipio, e quedase representado o territorio que conforma un espazo específico dunha zona determinada de montaña. En palabras do presidente de esMontañas, Miguel Gracia, este formato permitiunos coñecer ‘un territorio de montaña que non imaxinabamos’. En cifras, a Capitalidade 2024 resúmese en tres xornadas, 45 relatores, procedentes de diferentes ámbitos e 14 mesas redondas nas que se expuxeron análises, debates e reflexións sobre a realidade socioeconómica á que se enfrontan os municipios de montaña de España.
Para os alcaldes dos municipios que ostentaron o título, foi un ano de traballo no que se puxo en valor o seu territorio. Os actos da Capital Española das Montañas comezaron o 18 de abril, no concello de Chandrexa de Queixa, onde se falou de ‘Enerxía e deporte, oportunidades para o medio rural’. Nesta xornada inicial, destacou a participación de Mª Dolores Pascual Vallés, directora xeral da auga do MITECO e #Luis Fernando García Nicolás, presidente de FEMEMBALSES, que mantiveron un interesante diálogo sobre o ‘Novo modelo nas concesións de explotacións hidroeléctricas’.
A segunda xornada da Capitalidade celebrouse en Manzaneda os días 20 e 21 de xuño. Baixo o título xenérico ‘Creando un futuro sostible para os nosos montes’ debateuse acerca de: compensación por servizos ambientais, onde se puxo de manifesto a necesidade de dar a coñecer, e poñer en valor, o esforzo que, nese ámbito, realízase nos pobos de montaña e do que se beneficia a sociedade urbana. Nestas xornadas tamén se falou do papel que xoga a gandería extensiva na prevención de incendios forestais, chegando á conclusión que é a forma máis sostible e económica de prevención, e de modelos de xestión forestal.
A mesa dedicada á xestión e administración local incidiu no papel que administracións, como as deputacións ou as comarcas, deben xogar á hora de fortalecer e asesorar aos pequenos municipios e alixeirar a carga burocrática que soportan. Nesta segunda xornada da Capitalidade tamén se coñeceron algúns casos de emprendemento de éxito en pobos de montaña.
Trives e San Xoán de Río acolleron, entre o 19 e o 21 de setembro, o VIII Congreso de esMontañas onde se tentaron dar as ‘Claves para manter vivos os pobos de montaña’ falando de lexislación e territorio, futuro no rural, servizos para vivir, de políticas públicas europeas en clave de despoboamento, de innovación e de programas Leader. Púxose o acento na necesidade dunha discriminación positiva para os territorios de montaña, de reformar a lei do financiamento local e de reactivar a negociación do estatuto básico dos municipios de menor poboación.
Na última xornada da Capitalidade púxose sobre a mesa a problemática que existe nos pobos de montaña en clave de vivenda e sanidade e o prioritario que resulta, para manter poboación, ofrecer uns servizos básicos de calidade. O secretario para o reto demográfico, Francés Boia foi un dos relatores destas xornadas nas que falou de innovación, de conectividade e dos CIT, todo iso clave para o desenvolvemento dos municipios rurais e de montaña. Os programas Leader tamén tiveron o seu espazo dentro destas xornadas porque foron fundamentais na xeración de actividades e a estimulación do emprendemento no medio rural.
esMontañas contou durante a Capitalidade 2024 co apoio económico e a cooperación activa e firme da Deputación de Ourense cuxo presidente, #Luis Menor, destacaba o impacto positivo que supuxo para o territorio, tanto na proxección de todo canto ofrecen os municipios de montaña da provincia de Ourense, como polas actividades divulgativas e de análises en profundidade que se desenvolveron durante o ano. En 2025 os municipios que ostentarán o título de Capital Española das Montañas serán La Iruela e Orcera en Xaén.