O Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC), a través do Instituto de Ciencias do Patrimonio (INCIPIT), levará a cabo durante o mes de xuño estudos arqueolóxicos nos pasteiros de altura de Torre de Babia (Cabrillanes, León), dando así continuidade ás investigacións desenvolvidas en anos anteriores na zona, co fin último de rastrexar as orixes da gandería trashumante na comarca. O INCIPIT leva traballando nesa liña de investigación desde 2017 e polo momento os resultados alcanzados destacan o protagonismo da gandería na formación das paisaxes de montaña na Cordilleira Cantábrica.
O equipo, liderado por David González Álvarez, investigador Ramón e Cajal no INCIPIT, está integrado por un nutrido grupo de especialistas de distintas disciplinas, quen explorará a complexa biografía destas paisaxes culturais de montaña
Concentrará as súas pescudas na contorna da lagoa das Verdes, en Torre de Babia (Cabrillanes). Os labores de investigación baséanse en fondos provistos polo Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades a través do programa Ramón e Cajal, así como polo proxecto “Arqueoloxía histórica das paisaxes rurais no noroeste ibérico (RURARQ)” financiado pola Axencia Galega de Innovación (GAIN) da Xunta de Galicia. Os traballos contan, ademais, coa colaboración do Concello de Cabrillanes e a Xunta Veciñal de Torre de Babia.
“Falar de transhumancia na montaña leonesa lévanos rapidamente a pensar na formación do Honrado Concello da Mesta en tempos do rei Alfonso X O Sabio, cunha orientación inicial centrada na la. Este fito histórico sobresae ao recoñecer a orixe deste formato gandeiro en época medieval, contemplándose poucos cambios nas súas características durante os séculos seguintes”, explica David González Álvarez, investigador do CSIC no INCIPIT, quen engade que “con todo, as investigacións que ata o momento desenvolvemos en Babia recoñecen modelos diversos para a xestión gandeira en diferentes etapas históricas. Inclusive, identificáronse evidencias da existencia de prácticas trashumantes máis antigas, por exemplo en época visigoda ou na Prehistoria recente. As formas precisas deses manejos gandeiros variarían en función das condicións económicas ou sociopolíticas de cada momento, así como da adaptación dos grupos humanos a factores ambientais cambiantes. Recoñecer a relevancia destas variables é o noso obxectivo máis ambicioso”.
A historia de Torre de Babia atópase intimamente ligada á gandería trashumante. Son coñecidos algúns indicios que sinalan a antigüidade desta actividade na zona: a comezos do século XX recuperáronse dúas fouces de bronce na majada das Verdes. Estas singulares pezas, que hoxe forman parte da colección permanente do Museo de León, poden ser tomadas como indicios das tarefas de apertura dos pasteiros de altura polas comunidades prehistóricas da Idade o Bronce.
“Achamos pegadas da ocupación destes espazos que se retrotraen a comezos da Prehistoria recente, fai uns 5000 anos. A escavación de pequenas sondaxes e a realización de prospeccións geofísicas con magnetómetro e georradar na contorna das Verdes ofrecen novos datos que axudarán a profundar no coñecemento desas formas máis antigas de pastoreo”, di David González Álvarez.
“Por mor do traballo que imos realizar estas semanas confiamos en recoñecer os reflexos máis antigos da gandería na comarca, o cal podería quizá constituír un novo estímulo que revalorizase as posibilidades desta actividade para o futuro desta terra. Completadas os labores arqueolóxicos previstos sobre o terreo, presentaremos os resultados en varias actividades programadas para os próximos meses da man da institucións e asociacións locais de Babia”, avanza David González Álvarez
O proxecto RURARQ
Está financiado con máis de 100.00 euros pola Axencia Galega de Innovación (GAIN) e ten a David González Álvarez como investigador principal. Ademais de persoal do INCIPIT, participan especialistas da Universidade do Minho (Portugal), a Universitat d’Alacant, a Universidade de Oviedo e o Instituto Max Planck de Geoantropología (Alemaña). Iniciouse no outono de 2023 e concluirá a finais de 2027.
O seu obxectivo é producir lecturas arqueolóxicas sobre os espazos rurais do noroeste ibérico entre os séculos XVI e XXI. Comprende unha serie de campañas arqueolóxicas en varios casos de estudo distribuídos en Galicia, León, Asturias e o Norte de Portugal.